Жаңа Конституция мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынастың жаңа ережесін белгілейді

19:07, 31 Янв.

Jibek Joly телеарнасының тікелей эфирінде заң ғылымдарының докторы, Заңнама және құқықтық ақпарат институтының директоры Индира Аубакирова Қазақстанда жүргізіліп жатқан конституциялық реформаның мәні, жаңа Конституцияның қоғам өміріне әсері және билік жүйесіндегі өзгерістер туралы ойымен бөлісті.

– Қазақстан бүгінде ауқымды өзгерістер кезеңін бастан өткеріп жатыр. Осы тұста қоғам жаңа Конституцияны қабылдауға дайын деп айтуға бола ма? – Конституция не үшін қажет деген сұрақты қойған кезде, ең алдымен қандай қоғам құрғымыз келетінін, қандай мемлекетте өмір сүргіміз келетінін және болашақ ұрпақ қандай елде өмір сүретінін ойлауымыз керек.

Қоғам бір орында тұрмайды, уақыт өткен сайын күрделене түседі, құндылықтар мен талаптар өзгереді.

Конституция осы өзгерістерді ескеріп, қоғам дамуының бағытын айқындайды.

– Жаңа Конституция қабылдау қажеттігі ел дамуының қазіргі кезеңімен байланысты деп айтуға бола ма? – Иә, бұл – заңды үрдіс. Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан үлкен жолдан өтті.

Отыз жыл бұрын өзекті болған мәселелер бүгінгі қоғамның сұранысына қазір толық жауап бере алмайды. Конституция қазіргі заманның негізгі құндылықтарын – білімге, ғылымға, инновацияға, еңбекке, экологиялық мәдениетке деген көзқарасты көрсетуі тиіс.

Қоғам уақыт өткен сайын өзгереді, адамдардың талап-тілегі де артады. Конституция сол өзгерістерге жауап беруі керек.

– Қоғамда мемлекеттік билікке деген сенімді арттыру мәселесі жиі көтеріледі. Жаңа Конституция бұл тұрғыда қандай рөл атқарады? – Конституциялық жаңғырудың басты мақсаты – билік пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты жаңаша қалыптастыру.

Бұл арақатынас уақыт талабына сай өзгеріп отырады. Конституция азаматтарға өз құқықтарын қорғаудың тетіктерін береді. Азамат әділетсіз заңды Конституциялық сотта даулауға, мемлекеттік органдардың шешімдеріне әкімшілік сот арқылы шағымдануға мүмкіндік алады.

Мұның бәрі билікке деген сенімді күшейтеді. Конституция – жылына бір рет еске алатын мерекелік парақ қағазы емес.

Ол – бүкіл заңнаманың негізін қалайтын, оның бағытын айқындайтын басты құжат. Ал заңдар біздің күнделікті өмірімізге тікелей әсер етеді. Конституция азаматтар арасындағы, азамат пен мемлекет арасындағы, сондай-ақ мемлекеттік органдардың өз ішіндегі қарым-қатынастың ортақ ережесін белгілейтін ортаж ереже.

– Реформа аясында билік құрылымына бір палаталы парламент – Құрылтай, Қазақстан Халық Кеңесі сияқты өзгерістер енгізіледі.

Бұл өзгерістер халықтың шешім қабылдауға қатысуына қалай әсер етеді? – Азаматтың билікке сенімі оның қабылданатын шешімдерге ықпал ету мүмкіндігімен тікелей байланысты.

Жаңа Конституция осындай мүмкіндіктерді кеңейтеді. Парламент пен жаңа диалог алаңдары халықтың пікірін жеткізудің тиімді тетігіне айналады.

Мысалы Қазақстан Халық Кеңесі қоғамның түрлі әлеуметтік топтарының өкілдерін қамтып, заң шығару бастамасын көтеру құқығына ие болады. – Мұндай құрылымдар заң шығару үдерісін күрделендіріп жібермей ме? – Керісінше, бір палаталы парламент заң шығару жұмысын жеңілдетіп, ашық етеді.

Қазақстан Халық Кеңесінің қызметі арнайы заңмен реттеледі. Бұл құрылымдар болашақта азаматтардың саяси құқықтарын қорғайтын демократиялық сипатта жұмыс істейді.

– Партиялық жүйеге қатысты да өзгерістер бар. Бұл жаңашылдықтарды қалай бағалайсыз? – Қазақстан қоғамы саяси тұрғыдан жетілді.

Пропорционалды сайлау жүйесі партиялар арасындағы бәсекені күшейтеді. Сол кезде күрес жеке тұлғалар арасында емес, идеялар мен бағдарламалар арасында да жүреді. Әр сайлаушының дауысы бұрынғыдан да маңызды бола түседі.

– Қалай ойлайсыз, партиялар бұл жауапкершілікке дайын ба? – Қазақстандағы партиялардың қалыптасқан тарихы мен тәжірибесі бар. Пропорционалды жүйе дамыған қоғамдарға тән.

Қазақстан дәл осындай кезеңге жетті. Идеялар бәсекесі саяси мәдениеттің өскенін көрсетеді. – Қоғамда Конституция тым қысқа мерзімде дайындалып жатыр деген алаңдаушылық бар.

Бұл қаншалықты орынды? – Бұл пікірмен келісу қиын. Конституцияға қатысты негізгі ұсыныстар жарты жыл бұрын талқылана бастады. Азаматтар мен ұйымдардан 2 мыңнан астам ұсыныс түсті. Конституциялық комиссияның жұмысы ашық өтті, қызу пікірталастар болды.

– Сұхбатымызды қорытындыласақ, Конституцияның преамбуласы қандай маңызға ие? – Преамбула – құқықтық емес, еліміз үшін рухани әрі құнды құжат.

Онда қоғамның бүгінгі болмысы, болашаққа деген ұмтылысы көрініс табады. Қазіргі кезеңде біз үшін маңызды саналатын құндылықтар Конституцияда айқын көрсетілді. Бұл – қоғам дамуының жаңа сатысын білдіреді деп санаймын.

Рубрика: О военном. Читать весь текст на semeytany.kz.

Buxorolik Javohir Bozorov shaxmat bo‘yicha O‘zbekiston chempioni bo‘ldi Joriy yilning 24–30-yanvar kunlari Navoiy viloyatida 20 yoshgacha bo‘lgan yoshlar o‘rtasida shaxmat bo‘yicha O‘zbekiston chempionati bo‘lib o‘tdi. Mu...

Tashqi ko‘rinishi tanqid qilingan, ammo yulduzga aylanganlar Millionlab heyterlar tinmay tanqid qilayotgan bir paytda mazkur yulduzlar yangi cho‘qqilarni zabt etmoqda. Hozirgacha tashqi ko‘rinishi uchun tanqid ...

Тоқаевтың төзімі: Украин дрондары Қазақстанды қанша табыстан қақты Украина дрондарының КТК құбырына жасаған соққысы салдарынан Қазақстанның жалпы шығыны шамамен 3 миллиард долларды құрады деп хабарлайды Ertenmedia.kz...

Мұнай емес, ми дәуірі: Қазақстанның басты заңы қалай өзгерді Конституциялық реформа комиссиясы Қазақстанның жаңа Конституциясы жобасының алғашқы нұсқасын жариялады деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Жаңа Конституция...

Gənclərə veriləcək Prezident Mükafatının MƏBLƏĞİ Prezident İlham Əliyev dünın 2026-cı il Gənclər üçün Prezident mükafatlarının verilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb. Medialive.az modern.az-a istinad...

Vergilerde yeni kurallar: Nakitsiz ödemelerin daha da genişleyeceği söyleniyor Vergi Komitesi, hükümet karar tasarısını kamuoyunun görüşüne sundu. Belgenin ana hedefi açık: gölge ekonominin payını azaltmak ve nakitsiz ödemeleri ...

Trump'ın talebi reddedildi: Ukrayna'ya yapılan dron saldırıları devam etti... Fotoğraf: Vitaliy Hnidyi/REUTERS 30 Ocak gecesi, Ukrayna Hava Kuvvetleri, Rus birliklerinin 111 uçağı ve bir İskander-M balistik füzesiyle Ukrayna'ya...

Президенттик мандатты конституциялык өзгөрүүлөр шартында колдонуу боюнча эксперттик пикир Саясатчы Бакытбек Жумагулов юридикалык аспектилер жана институттук түшүндүрмөлөрдүн мааниси жөнүндөЖамаатта жана эксперттер арасында президенттик ман...

Кыргызстанда «Жоопкерчиликтүү бол!» аттуу эркектер үчүн ден соолук айлыгы башталат Кыргызстанда «Жоопкер бол!» аттуу республикалык айлык башталууда, ал 18 жаштан жогору эркектердин инфекциялык эмес ооруларынын тобокелдик факторлорун...

Абай облысында сыбайлас жемқорлықтың алдын алу шаралары жүйелі түрде жүргізілуде Қазақстан Республикасының Президенті Қасым‑Жомарт Кемелұлы Тоқаев өз жолдауында: Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес – мемлекеттік саясаттағы басты басы...

Дизайнер-модельер Ұлттық ұлан сапына қосылды Өскемен қаласындағы түзеу мекемесін күзететін Ұлттық ұланның 6699 әскери бөлімі таяуда екі жүзге жуық жас сарбазбен толықты. Құқықтық тәртіп әскеріне...

Кыш жана жаз мезгилдеринде Антальянын тематикалык парктары 2026-жыл менен бирге Түркиянын туризм борбору Анталья (Antalya) үй-бүлөлүк эс алуу үчүн идеалдуу багыт катары өз ордун бекемдейт. Euromonitor уюмунун...

Тарыхты калыптандырган ачылыштар жылы: 2025-жылы Туркиянын археологиялык жетишкендиктери Миңдеген жылдар бою цивилизациялардын бешиги болуп келген Анатолия аймагындагы Түркия жерлери адамзаттын жалпы мурасын бүгүнкү күнгө чейин ачып келүү...

EBRD invested record €426 million in Armenia in 2025 YEREVAN, January 29. /ARKA/. The European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) invested a record €426 million in the Armenian economy in 20...

Як обрати якісне мастило для двигуна та трансмісії: експертний гід Правильний вибір моторної чи трансмісійної оливи — не просто технічне питання, а ключ до довговічності та надійної роботи вашого автомобіля. Автомобі...

Электромобиль: что это такое и почему за ним будущее Электрический транспорт давно вышел за рамки эксперимента и стал полноценной частью современного движения. Это транспорт, использующий электрическую ...

Yevropaning "Hindiston garovi" nihoyat haqiqatga aylandi va u savdodan kattaroq Ko‘p yillik muvaffaqiyatsiz muzokaralardan so‘ng, Yevropa Ittifoqi va Hindiston tariflardan ancha uzoq bo‘lgan muhim erkin savdo bitimiga erishdi. Qu...

Ата Заңдағы тіл мәселесі: Жаңа жобадағы заңдық нақтылаулар STEPPENEWS.KZ: Қазақстандағы мемлекеттік реформалар аясында Негізгі Заңның жаңа жобасы көпшілік талқысына ұсынылды. Конституциялық реформа жөніндегі ...

Болашақта қандай мамандықтар жойылады? STEPPENEWS.KZ: Болашақ келді деп айтуға болады, себебі технологиялық өзгерістер біздің еңбек нарығымызды көз ілеспес жылдамдықпен өзгертіп жатыр. Көп...

Unudulmaz təcrübə üçün ziyarət ediləsi 6 lüks Afrika Safari tətil məkanı Məhdud tətil vaxtınızdan maksimum yararlanmağı düşündüyünüz zaman Afrika lüks safari tətilini seçməlisiniz. Bu tətillər vəhşi təbiəti seyr etməkdən d...

Dünya Qəzzada dəhşətli şəraiti təcili olaraq yaxşılaşdırmalıdır: Qırmızı Xaç rəhbəri Qırmızı Xaç rəhbəri cümə günü bildirib ki, dünya Qəzzada insan əzablarını yüngülləşdirmək üçün səylərini artırmalı, atəşkəsin birinci mərhələsindən ə...

Gənclərə veriləcək Prezident Mükafatının MƏBLƏĞİ Prezident İlham Əliyev dünın 2026-cı il Gənclər üçün Prezident mükafatlarının verilməsi haqqında Sərəncam imzalayıb. Yeniera.az modern.az-a istinadən...

İctimai nəqliyyatda güzəştlər bu şəxslərə şamil ediləcək - AÇIQLAMA “İctimai nəqliyyatda tarif siyasəti yalnız gediş haqqının məbləği ilə məhdudlaşmamalı, sosial ədalət və istifadə intensivliyi prinsiplərinə əsa...

Sağlamlığınız təhlükədədir: Bu məhsullar sizi ölümə aparır Son dövrlərdə qida məhsullarının rənginin dəyişdirilməsi ilə bağlı müxtəlif iddialar gündəmə gəlib. Sosial şəbəkələrdə yayılan videolarda bəzi meyvə ...

Paşinyan niyə “Türkiyə agenti” elan olundu: Ermənistan “Rusiyanın düşmənləri” sirasına yerləşir Kremlə yaxın siyasi dairələrdən verilən açıqlamalar Ermənistanın Rusiya orbitindən çıxma ehtimalının yaratdığı qorxunu ifadə edir… Paşinyan hak...

2016-2026: Астана қалай өзгерді? (Фоторепортаж) Астанаға енді келгендер қаланың көрікті жерлерін көріп тамсанып жататын шығар. Ал қалада көптен тұрып келе жатқандар үшін елорда көз алдында өскен ба...

Қару ұстауға талап қатаяды: Сенат қауіпсіздікке қатысты жаңа заңды мақұлдады Тиісті заң жобасын Сенат депутаттары жалпы отырыста қолдады. Құжат күзет қызметі, тұрғын үй төлемдері және құқық қорғау органдарының жұмыс тәртібіне ...

In Kyrgyzstan, the health month "Be Responsible!" for men kicks off In Kyrgyzstan, a republican month-long campaign "Be Responsible!" is starting, aimed at identifying risk factors for non-communicable diseases in men...

«Адмиралдың» бас бапкері «Барыспен» өткен матчтағы арандатулар туралы айтты «Адмирал» командасының бас бапкері Олег Браташ КХЛ тұрақты чемпионатындағы «Барысты» 5:2 есебімен жеңген матчтан кейін пікір білдірді, деп хабарлайды...

Бүтін бір отбасы жоғалып кеткен Жангелдин ауылының тыныс-тіршілігі – фото Атырау облысында бүтін бір отбасы жұмбақ жағдайда жоғалып кетті. Кейіннен ерлі-зайыпты Максот Қарабалин мен Нәсіп Өтешқалиеваның сүйегі өздері тұрған...

Қытай АҚШ-тан Венесуэла президенті Мадуро мен оның жұбайын дереу босатуды талап етті ҚХР Сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі Мао Нин 6 қаңтарда Вашингтон Венесуэладағы әскери операциясы арқылы халықаралық қатынастардың тұрақтылығы...

Five Ancient Underground Mosques in Mangystau Advance Toward UNESCO Recognition The Astana Times provides news and information from Kazakhstan and around the world. ASTANA — Five underground mosques in Kazakhstan’s Mangystau Regi...

Kazakhstan Moves to Strengthen Oversight of Archaeological Work The Astana Times provides news and information from Kazakhstan and around the world. ASTANA – Weak regulation and fragmented oversight have long been...

Рыбакина әлемнің бірінші ракеткасын жеңіп, Australian Open-2026 жүлдесін иеленді Қазақстан теннисшісі қарсыласының сценарийі бойынша өтіп жатқан финалды өз пайдасына шешіп, одан чемпиондық атақты тартып алды. Шешуші матчта ол ойын...

«Ұлттық қор – балаларға» қаражаты инвестиция арқылы өсе береді Қаңтар айының соңында «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасы аясында кезекті төлем жүргізілді, деп хабарлайды Orda.kz. «1 ақпан демалыс күніне сәйкес ...

MPL: "Kəpəz" "Şamaxı"ya uduzdu, lider "Sabah" inamlı qələbəyə sevindi Misli Premyer Liqasında 18-ci tur davam edir. Fanat.Az xəbər verir ki, bu gün daha 2 oyun keçirilib. Öncə "Kəpəz" Yevlaxda "Şamaxı" ilə üz-üzə gəlib....

Klublarımızın qış planları: Kim gəlir, kim gedir? - YENİLƏNİR Futbol üzrə Azərbaycan Premyer Liqasında qış fasiləsi davam edir. Klublar 2025/2026 mövsümünün ikinci yarısı üçün transfer fəaliyyətlərinə, o cümlədə...

1 ақпанға арналған ауа райы: Оңтүстікте +13, солтүстікте -21 градус аяз болады 1 ақпан күні Қазақстанның басым бөлігінде құбылмалы бұлтты ауа райы сақталады. Кей өңірлерде тұман түсіп, көктайғақ болады, бірақ жауын-шашынсыз күн ...

«Мыс Service» заңды жер теліміне кіре алмай отыр: компания банк пен сот орындаушының әрекетіне шағымданды (ВИДЕО) Ақмола облысында қиыршық тас өндірумен айналысатын «Мыс Service» ЖШС өзіне мемлекет тарапынан заңды түрде берілген жер теліміне кіре алмай отырғанын ...

Б. Момышұлы атындағы әскери мектеп-интернат болашақ офицерлерді дайындайды Өскелең ұрпақты отансүйгіштікке тәрбиелеу – бүгінгі қоғам үшін аса өзекті мәселе. Осы бағытта Әулиеата өңірі алғашқылардың бірі болып ер балаларға ар...

Елде 400-ден астам жаңа дәрі-дәрмек өндіріледі Үкімет Қазақстанда 400-ден астам жаңа дәрі-дәрмек өндіру туралы келісімді мақұлдады. Бұл туралы Үкіметтің баспасөз қызметі хабарлады. Премьер-министр...

Prezident İlham Əliyev Avstraliyanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev yanvarın 30-da Avstraliya İttifaqının ölkəmizdə yeni təyin olunmuş fövqəladə və səlahiyyətli səfir...

İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun zəmanəti ilə sahibkarlara 684 milyon manat kredit verilib Ölkəmizdə qeyri-neft sektorunun inkişafı, biznes və investisiya mühitinin əlverişliliyinin daha da artırılması, sahibkarların maliyyə resurslarına çı...

გადარჩენა თუ სუვერენიტეტი: გეოპოლიტიკური ტურბულენტობის გაკვეთილები საქართველოსთვის რა პოლიტიკა უნდა გაატაროს საქართველოს ხელისუფლებამ მეზობელ ქვეყნებში კრიზისისა და არასტაბილურობის ფონზე? როგორ შეინარჩუნონ სახელმწიფო სუვერენიტეტი და...

Выбор между выживанием и суверенитетом: уроки геополитической турбулентности для Грузии Какую политику нужно вести властям Грузии на фоне кризиса и нестабильности в соседних странах, как сохранить суверенитет государства и защитить нацио...

Ҳимоядан аниқликкача: Ҳиндистоннинг янги ФТА стратегияси Ҳиндистоннинг сўнгги эркин савдо шартномалари (ФТА) мудофаа савдо сиёсатидан мақсадли, ўсишга йўналтирилган ёндашувга стратегик ўтишни акс эттиради. ...

Bu 9 Qida Bədəni MƏHV EDİR - Marketlərdən Almayın! “Yaşamaq üçün yemək...” Bəli, həyatın bizdən tələb etdiyi enerjini qazanmaq və bərpa etmək üçün yeməliyik. Amma çox adam bilmir ki, alıb soyuducusuna...

Azərbaycanda toy qaydaları dəyişir — Belə olacaq Son günlər qızılın qiymətinin sürətlə bahalaşması toy və nişan mərasimlərinə hazırlıq görən ailələr üçün ciddi narahatlıq yaradıb. Toyun təməlində da...

«Путинге алғыс айтты»: Солтүстік Қазақстанда семинар өткізіліп, Ресей рәміздері дәріптелген Желіде Солтүстік Қазақстан облысындағы мектептердің бірінде мұғалімдерге семинар өткізіліп, жиында Путинге алғыс айтылғаны туралы ақпарат тарады, деп...

ISLOM ISMOILOV: «IKKINCHI BOʻLIMDA YOSHLARGA IMKONIYAT BERDIK» «Нефтчи»-«Aluminij» баҳси якунига етгач жамоамиз бош мураббийи Исломбек Исмоилов мухбиримизга қисқача интервью берди: — Бугун...

Жаңа Ата заң жобасына қатысты таралып жатқан жалған ақпарат Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы жобасының мәтінінде шетелдіктерге жер сатуға тыйым салу алынып ...

Шалқар көліндегі мұз шоуы 500-ге жуық көрерменді жинады Шалқар көлінде ұйымдастырылған мұз шоуы өңір тұрғындары мен қонақтарының ерекше қызығушылығын тудырды. Бүгінгі шараға 500-ге жуық адам келді. Қала тұ...

Ulduz falı: 1 fevral, 2026-cı il Mecra.az günlük bürcləri təqdim edir: Qoç Ətrafdakıları təəccübləndirəcək qeyri-adi addımlar və qərarlar günü olacaq. Əsas məsələ ölçünü qorumaqdır: ...

Производитель автобусов «Белес» сообщил о переговорах с госорганами В Кыргызстане состоялась встреча между представителями госструктур и бизнесменом Мирбеком Аскалиевым, который ранее обратился к президенту с просьбой...

Süni intellektin tibbi məsləhəti nə qədər etibarlıdır? "Zəka dueli”nin bu dəfəki qarşılaşması tibb sahəsindədir. Çünki bu gün süni intellektə tibbi diaqnozlar qoyduran, ondan tibbi məsləhətlər alanl...

Bazarda bolluq, süfrədə darlıq Azərbaycanda quş əti bazarı illərdir ki, əsasən toyuq əti ilə assosiasiya olunur. Marketlərdə, bazarlarda, restoran menyularında ən çox rast gəlinən ...

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының жобасы жарияланды Конституциялық реформалар жөніндегі комиссия Қазақстан Республикасының жаңа Ата Заңының жобасын жариялады. Бұл құжат азаматтардан, саяси партиялардан...